Cuba, het land met 2 gezichten

  • Beginstand kilometerteller: 88.123 Km
  • Huidige kilometerstand : 173.184 km
  • Totaal afgelegde kilometers: 85.061 km
  • Aantal dagen onderweg: 1.097 dagen
  • Huidige locatie: Salento, Colombia
  • Laatste update: 12 december 2018

Cuba stond al langer op onze bucketlist en we keken er dan ook erg naar uit. Gedurende 23 dagen gingen we terug in de tijd en genoten we van bijzondere en mooie plekken.

Het land heeft veel te bieden op gebied van cultuur, geschiedenis en natuur. Uit onze foto’s zal dan ook blijken dat het een mooi, boeiend en veelzijdig land is en het is dus niet zonder reden dat Cuba steeds populairder wordt. Desondanks hebben we er gemengde gevoelens over en is het niet ‘ons land’ gebleken.

Ik denk dat we vooraf een (te) geromantiseerd beeld hadden van Cuba. Lachende, dansende Cubanen, met rum en een sigaar in de hand, omringd door mooie oude koloniale gebouwen en auto’s uit de jaren ’50 die je normaal gesproken alleen in museums ziet. En deels klopt dit plaatje ook wel. Maar dat geldt eigenlijk voornamelijk voor de toeristische gedeeltes.
We ervaarden ook de andere kant.

We gaan naar het land waar de tijd is stil blijven staan, het land dat sinds de revolutie in 1958 een communistische staat is, met als 1 van de uitgangspunten dat iedereen gelijk is of zou moeten zijn en vrijwel alles staatseigendom is. Het land dat onder meer gratis onderwijs en gezondheidszorg heeft, een levensverwachting van 79,74 jaar (ruim een jaar hoger dan bijvoorbeeld Amerika) en 1 van de laagste cijfers aan analfabeten kent. Het land van de beste rum, sigaren en salsa ter wereld. Het land waar de ruim 11 miljoen bewoners ontzettend betrokken naar elkaar toe zijn.

Maar Cuba is ook het land dat veel inwoners vanwege economische en politieke redenen ontvlucht zijn. Het land dat al decennia in zeer slechte verhouding staat met Amerika en tegen wie Amerika een handelsembargo heeft ingesteld. Het land waarbij het maandinkomen tussen de 20 en 60 euro ligt en een advocaat of een dokter ervoor ‘kiest’ als levend standbeeld te gaan werken, omdat dit meer dan de €1,25 salaris per dag oplevert. Het land waarbij het een uitdaging is om aan voedsel en bepaalde producten te komen die voor ons heel vanzelfsprekend zijn.
Cuba is het land waar de Argentijn Ché Guevara samen met o.a. Fidel Castro en 16 andere strijders een revolutie ontketende en een einde maakte aan de  jarenlange, door Amerika gesteunde, dictatuur. Maar of de revolutie daadwerkelijk voor verbetering heeft gezorgd de afgelopen 60 jaar is maar zeer de vraag.

Che Guevara (in Matanzas)
Een zeldzaamheid: een afbeelding van Fidel Castro (rechts).
Links zijn medestrijder Camilo Cienfuegos.

Banen en inkomen zijn via de staat geregeld, dus zelf iets opstarten of je eigen geld verdienen is op een paar uitzonderingen na niet toegestaan. Zo moeten boeren 90% van de oogst afstaan aan de staat.
De medische zorg in Cuba is gratis, maar is tegelijkertijd zeer beperkt mede door het handelsembargo van Amerika.
Leticia, de eigenaresse van een appartement waar we verblijven, vertelt ons dat doktoren zo weinig verdienen dat patiënten hen in cadeaus, als aanvulling op hun mager loontje, “bijbetalen”.
Onderwijs is ook gratis, maar je kan je afvragen in hoeverre het motiverend is te studeren als je weet dat je financieel niet hogerop kan komen en je geen ontwikkelingskansen hebt.

De Cubanen komen op ons niet ongelukkig, maar zeker ook niet gelukkig, over. De hostess Leticia vertelt ons dat de Cubanen hopen op verandering, maar dat ze alleen maar kunnen wachten “want meer dan wachten kunnen we niet”.

Havana

We zagen aan de ene kant de chique staatshotels, die mooi gerenoveerd zijn en van alle gemakken en luxe voorzien zijn. Een zwembad, discotheek, uitgebreide menukaarten en Engels sprekend personeel. Het doet niet onder aan westerse hotels en is alleen toegankelijk voor de rijke toeristen.
Aan de andere kant zie je de woningen van de Cubanen, die vaak in extreem vervallen staat zijn en letterlijk een gevaar zijn om in te wonen. Betonrot, ingestorte daken die provisorisch “gemaakt” worden door er wat plastic overheen te leggen, balkonnetjes die ieder moment af kunnen breken maar waar mensen nog steeds op zitten en de was buiten hangen. Electrakabels die open en bloot en kris kras door elkaar lopen. Geen ruiten in de kozijnen. In de kleine woningen staat niet meer dan een oude bank, bed, koelkast en een oude tv. Gezellige decoratie of andere meubels zie je nauwelijks. De mensen hebben vrijwel niets.

Naar de plaatselijke kroeg, waar een shotje rum nog geen 20 cent kostte!

Hetzelfde qua eten en luxe artikelen. Er zijn bijna geen winkels zoals wij die kennen.
In de handjevol supermarkten schrik je van de beperkte voorraad. De schappen liggen vaak wel vol, maar de keuze is zo beperkt dat je niet veel verder komt dan frisdrank, rum, melk, pasta en tomatensaus. Bier, rum, sigaretten en sigaren, allemaal producten die in Cuba geproduceerd worden, zijn altijd te koop en er wordt dan ook wat afgerookt en gedronken.

De eenzijdige voorraad van de supermarkt.

In een restaurantje is de serveerster gedurende de tijd dat wij er zijn servetjes uit elkaar aan het halen, zodat ze van één servetje er twee maakt.
De lokale bakker, slager en groenteboer zijn vaker dicht dan open, want als er geen voorraad is, waarom de deuren geopend houden?
Het resultaat is dat je regelmatig geconfronteerd wordt met lange rijen mensen. Dit betekent dat er ergens weer iets op voorraad is. Wetende dat die voorraad beperkt is en van zeer korte duur, maakt dat de locals direct inslaan en geduldig in de rij wachten. Zo zagen we een lange rij mensen bij een oude apotheek. Vanuit deze apotheek stond een ijscoboer softijs te verkopen. Eindelijk had hij weer ijs kunnen regelen, misschien heeft hij hier wel een week op gewacht en op de 1 of andere manier weten de locals dit meteen en snellen er naartoe. Sommigen met plastic zakken, waar ze het ijs in lieten tappen, zodat ze weer een voorraadje voor thuis hadden. In de toeristische gedeeltes is daarentegen volop ijs te koop, voor toeristenprijzen weliswaar en dus onbetaalbaar voor de locals.

Een typisch Cubaans winkeltje met zijn beperkte voorraad en ouderwetse inventaris.

We hebben zelf ook ervaren dat het een uitdaging kan zijn om aan eten te komen toen we drie dagen in een niet-toeristische dorpje verbleven. Drie dagen liepen we uren rond op zoek naar eten. De meeste tentjes waren dicht omdat ze niets meer hadden. De lokale bar (een schuurtje op de parking van een flat) schonk geen bier meer, omdat niet het bier maar de plastic bekertjes op waren, tenzij je je eigen beker meenam. Eén keer konden we nog een pakje soep kopen en op straat wat fruit en yoghurt. Dat was onze avondmaal voor die dag.
Een andere keer gingen we naar een lokaal restaurantje, dat zich onderin een treurige flat bevond, waarvan geen balkon meer een balustrade had. Ze hadden een menukaart met diverse gerechten, maar de menukaarten hoef je in Cuba meestal niet serieus te nemen, want vaak is meer dan de helft niet beschikbaar.Het frappante is dat ze je de menukaart wel gewoon geven en pas bij het bestellen aangeven dat er maar 1 of 2 gerechten beschikbaar zijn! Zo ook hier. Sla, groenten en 4 van de 5 vleesgerechten hadden ze niet. Alleen rijst, bruine bonen en gefrituurde (!!) varkenskarbonade was nog mogelijk. En terwijl je zo zit te eten en locals in het restaurantje langs komen met hun eigen pannetjes om die te laten vullen, denk je aan die dure, mooie hotels met hun uitgebreide menukaart waarvan alle gerechten wèl besteld kunnen worden.

Gefrituurde varkenskotelet

De prijsverschillen zijn ook enorm groot. Zo betaal je op de toeristische plekken Europese prijzen, maar ga je op de lokale plekken voor nog geen euro uit eten. Een glaasje rum koop je voor 20 cent, een vers sapje 8 cent en een broodje ei 20 cent. De lokale bus kost 4 cent. Spotgoedkoop dus, maar als je een inkomen hebt van 20 tot 60 Euro per maand, dan is dit plots niet meer zo goedkoop.

Bijna dagelijks halen we een vers sapje en broodje in lokale snackbarretjes zoals deze.

Ze hebben tegenwoordig ook twee munten in Cuba. De CUC, die gelijkstaat aan de Dollar, en de CUP, die omgerekend nog geen 4 cent waard is. Qua uiterlijk lijken de munten op elkaar, dus het is opletten dat je de juiste munt terugkrijgt. Toeristen betalen vrijwel alleen met de CUC, de locals met de CUP.

Vervoer is ook een grote uitdaging, zo ondervonden we regelmatig. Bijna niemand bezit een auto, dus iedereen is aangewezen op openbaar vervoer. De lokale bussen, tuktuks en collectivo’s (gedeelde taxi’s) zijn afgeladen vol. Als toerist wordt je soms geweigerd, omdat je geacht wordt de toeristenbussen te pakken. Maar deze zijn niet toereikend genoeg voor het toenemende toerisme. De toeristen die een pakketreis hebben geboekt, ondervinden dit probleem niet, want die bussen zijn allemaal al vooraf geregeld. Maar als backpacker moet je continue je plan aanpassen, omdat er geen bus meer te reserveren is, zelfs niet een paar dagen van te voren. Je zou een privétaxi kunnen regelen, maar die zijn heel duur. Dus zo hebben we twee plekken niet kunnen bezoeken, omdat we geen vervoer geregeld kregen en dat terwijl we in het laagseizoen waren!

Ook internetgebruik is bijzonder. Het wordt door de staat beheerd en gecontroleerd. Zij zorgen voor openbare wifi plekken, buiten op straat of in een parkje. Als je ineens heel veel mensen op straat met hun telefoon ziet, weet je dat daar een wifi spot is. Maar voordat je daar gebruik van kan maken, dien je eerst bij de staatswinkel een internetkaart te kopen. Je paspoortgegevens worden genoteerd, zodat de kaart aan jou gekoppeld is en daarmee het gebruik voor de staat controleerbaar is. Bepaalde sites zijn geblokkeerd en wifi is vaak langzaam.

Op de achtergrond toeristen die gebruik maken van de wifi spot.

Het toerisme zorgt er voor dat de Cubanen extra geld proberen te verdienen. Maar zelf initiatieven opstarten is niet toegestaan, alles moet via de staat lopen en waar de locals zelf niks aan verdienen. Dus de mensen worden‘creatief’.
Wat we zelf aan de lopende band ervaren hebben en van alle landen waar we geweest zijn nooit zo extreem is geweest als in Cuba, is dat ze overal een paar euro extra bovenop de prijs verzinnen. In de supermarkten, op een terrasje, in restaurants, barretjes, taxi’s en zelfs bij het grenswisselkantoor: overal werden we genept. En als je er dan iets van zegt, geven ze je zonder te blikken of blozen, nog steeds te weinig terug. We hebben dan ook heel veel discussies gehad en nog nooit zo vaak vooraf berekend wat we moesten afrekenen. Maar zelfs dan ben je er nog niet… Hier een paar voorbeelden uit de velen situaties die wij meemaakten:
Op de menukaart staat vermeld dat de prijzen inclusief 10% service is. Op de rekening rekende ze het desondanks toch nog erbij. Bij navraag vertelt de serveerster dat ‘inclusief’ in feite exclusief betekent en dat het dus apart verrekend wordt!
We bestellen op advies van de bediening het dagmenu, een varkensspies voor 4 dollar. Op de rekening staat 5 dollar, want ze dachten dat we de varkensspies van de kaart wilden en die kost een dollar meer!
We pakken de lokale bus die 2 cup kost. We betalen met een briefje van 10, maar wisselgeld krijgen we niet. We mogen al blij zijn dat we met die bus mee mogen!

Met onze reisvrienden Ton en Chantel op het terras.

We zitten met Ton en Chantel op een terrasje en zij geven fooi aan de muzikant die met zijn hoedje langskomt. Ons wordt gezegd dat we ook iets moeten geven, want ze vonden het niet voldoende!
En zo is er iedere keer wel iets, ze weten altijd iets te bedenken waardoor je meer betaalt. Het gaat niet om hoge bedragen, maar als het aan de lopende band gebeurt gaat het toch irriteren en geeft het een zure bijsmaak aan het geheel.

Natuurlijk zagen we ook de mooie kant van Cuba. De hoofdstad Havana liet ons voornamelijk dát plaatje zien zoals we ons vooraf hadden ingebeeld.

We hadden er afgesproken met onze reisvrienden Ton en Chantel. Samen met hen deelden we een appartementje in Havana en genoten we drie dagen van vooral veel rum en gezelligheid.

Na afscheid van hen genomen te hebben, trokken we er voor een week alleen op uit, want Janneke d’r vriendin Marloes zou een week later aansluiten.
We bezochten Viñales, een toeristisch dorpje midden in de mooie tabaksregio van Cuba. Een bezoek aan een tabaksplantage en sigarenproducent kon dus niet uitblijven. Als je ziet hoeveel tijd en energie gestopt wordt vanaf het moment van zaaien tot aan het produceren van de sigaren, ben je verbaasd dat de sigaren niet duurder zijn.

Bezoek aan de tabaksboerderij “Finca Raúl Reyes”in Viñales. Hier kregen we het proces van zaaien tot het produceren van sigaren te zien.
Deze boer bewerkt met sigaar in de mond en in de klamme hitte het land.

Onze volgende bestemming, de minder toeristische stad Matanzas, brachten we drie dagen door in een dorpje net buiten de stad. Zoals de hele vakantie, verbleven we ook hier in een “casa particular” (een soort AirBnB) bij mensen thuis, omdat dit (sinds 2011) één van de weinige manieren is voor locals om wat aan het toerisme te verdienen. Hier zagen we het ‘echte’ Cuba.

We komen een oude bekende tegen:
Piet Hein, die hier de zilvervloot veroverde op de Spanjaarden.

Terug in Havana pikten we Marloes op van het vliegveld en genoten we van het weerzien, de gezelligheid, rum, sigaren én van de bestelde drop, taai taai, pepernoten en stroopwafels!

We bezochten het prachtige koloniale stadje Trinidad en het dichtbijgelegen strand.

We bezochten de stad Santa Clara, waar de rebellen onder leiding van Che Guevara eind 1958 de laatste slag sloegen tegen het oude dictoriale regime van Batista, waarna de succesvolle revolutie een feit was. Op het “Plein van de revolutie” bevindt zich een groot monument ter nagedachtenis aan deze overwinning en tegenwoordig ook een mausoleum waar Che sinds 1997 begraven ligt. Dit nadat zijn lichaam 30 jaar na zijn dood in Bolivia op een geheime plek gevonden werd en vervolgens werd overgebracht naar Cuba, samen met andere guerrillastrijders met wie hij in Bolivia tevergeefs een revolutie wilde ontketenen.

Monument en ook het mausoleum van o.a. Che Guevara.

Bijzonder voor ons was dat we de sporen van Che al in Argentinië volgden, namelijk de plek waar hij opgroeide. Dit was trouwens ook de plek waar er ingebroken werd in onze auto! En in Bolivia volgden we de regio waar hij gestreden heeft om een nieuwe revolutie te starten, maar waar hij in gevecht raakte met het militaire regime en waar hij uiteindelijk gevangen, gedood en tentoongesteld werd aan de wereld en waar hij tot slot op een geheime plaats begraven werd.
Che is in Cuba een icoon en zijn afbeelding en zijn beroemde zin “Hasta la victoria siempre” (Tot de overwinning altijd) zie je dan ook overal terug. Op gebouwen en in iedere souvenirwinkel. Of de Cubanen hem tegenwoordig nog steeds als een held beschouwen, is ons niet helemaal duidelijk. De socialistische staat wil er enerzijds zijn eigen idealen mee bevestigen en de winkels verdienen natuurlijk flink aan zijn souvenirs .

Che met zijn legendarische woorden “Hasta la victoria siempre”

In het super toeristische stadje Varadero brachten we een week aan het schitterende strand door. Het is de plek waar de meeste pakketreizen naar toegaan en waar vrijwel alleen maar dure ‘all inclusive’ hotels zijn en waar de toeristen een compleet vertekend beeld van Cuba krijgen.

Varadero, het mooiste strand dat we aandoen.

We sloten de vakantie af waar het begon: in Havana, met een rondrit in een prachtige auto uit de jaren ’50. De jaren ’50 waar de Cubanen zich nog steeds (deels) in begeven en dat enerzijds een fascinerend en mooi plaatje oplevert voor de toeristen. Maar anderzijds gaf de zichtbare armoede, beperkte vrijheid en stilstand van de bevolking ons ook een treurig gevoel, naast onze irritaties over de oplichtingspraktijken en beperkte vervoersmogelijkheden.
Ook al valt dat laatste natuurlijk in het niet bij de leefomstandigheden van de Cubanen, het maakte alles bij elkaar wel dat Cuba niet helemaal ons land was.

Check ook ons YouTube kanaal voor onder andere een filmpje van Cuba.

This entry was posted in Centraal Amerika, Reisblog. Bookmark the permalink.

17 Responses to Cuba, het land met 2 gezichten

  1. Patricia says:

    Mooi geschreven Janneke! Herkenbaar! Ook niet ons land maar wel een reis waar ik nog vaak aan terug denk. Geraakt door het contrast. Fantastisch om jullie zo te volgen! Zat in december nog aan de koffie bij mijn nieuwe achter achter buuf: Sigrid! Hadden t nog over deze mega stoere ervaring. Lekker Aug herinneringen opgehaald, bizar hoe lang dat alweer geleden is. Blijf jullie volgen! Liefs!

  2. Michel en Els says:

    Ha allebei,
    Blijkt toch dat jullie meer de mensen zijn van de bush. Maar ook Cuba is weer een onvergetelijke ervaring geworden voor jullie en wij hebben toch maar mooi genoten van de meer dan geweldige auto’s. Zie mezelf er al mee rijden op mijn rit naar Eindhoven. (heb ik eindelijk eens bekijks. ha, ha, ) heel fijne kerstdagen , waar dan ook en voor 2019 alle, alle goeds gewenst. Groetjes uit Limburg

  3. Wiljo en Sjanet says:

    Een prachtige verslag met zo’n mooie foto’s.
    We wensen jullie, waar je ook bent hele fijne kerstdagen en een geweldig 2019.

    Groetjes van Wiljo en Sjanet
    Uit een sneeuwwit Eindhoven⛄❄⛄❄

  4. Mattie says:

    Joehoe!! Begrijp jullie helemaal maar vind de foto’s echt fantastisch <3 En vooral dat Marloeske erbij was. Geweldig!! Enige wat ik mis is de salsa…. Hebben jullie die niet gedanst?!?!!? Daar heb ik me zo op verheugd. Hahaha! Dikke kus van ons

    • Mattie says:

      Net youtube filmpje bekeken. Echt supergaaf!! Zag veel bekende stukjes. Echt leuke beelden van jullie. Denk dat ik John de Mol maar een mailtje ga sturen en vragen of er ruimte is voor een nieuw reisprogramma… Kijkcijfersknallers zijn jullie!!! <3 Xxxxxxxxxxxx

  5. Elize Olde Bolhaar says:

    Cuba, staat ook nog op mijn lijstje. Ik lees ondanks de tegenvallers toch ook de beauty’s van Cuba. De sfeer, prachtige oudheid en de cultuur. En wat gezellig om samen met vrienden dit eiland te bekijken.
    Zien we jullie nog in januari of februari 2019?

  6. lieke says:

    Wat jammer voor jullie dat Cuba een beetje tegen viel en dat ze je daar zo vaak afzetten.
    Als je in zo n armoede leeft vind ik het toch wel begrijpelijk dat ze dat doen.Leuk dat jullie nog 14 dagen met Marloes hebben opgetrokken. Je was zeker wel blij haar weer te zien.
    Wat een geweldige auto s hebben ze daar. De foto waar jullie in die knal roze auto zitten vind ik helemaal geweldig.Verder vond ik het verslag weer prachtig, heb er zoals altijd
    heel erg van genoten. Dag lieverds. Dikke kus.

  7. Karin & Berry says:

    Luitjes, mooi en bijzonder verhaal weer! Leuk dat jullie Marloes hebben gezien. Benieuwd naar jullie volgende verhaal weer. We volgen ze op de voet. Kus

  8. Rob & José says:

    Hoi Ralph en Janneke,

    We hebben weer genoten van jullie laatste reisverhaal over Cuba!
    We sturen het ook door aan onze middelste zoon Daan, die op 19 oktober a.s. in Rio gaat trouwen met Carolina. Ze heben het plan om daarna op huwelijksreis te gaan naar Cuba. Jullie reisverslag plaatst Cuba voor hun zeker in een genuanceerder licht.
    En als jullie een mooie film over de jonge idealistische Ernesto ‘Che’ Guevara willen zien, dan kunnen ‘Motorcycle Diaries’ van harte aanbevelen!
    Goeie reis verder vanuit Hermosillo in Mexico. Rob & José

    • Janneke & Ralph says:

      Die film staat inderdaad nog op ons lijstje, bedankt voor de tip en wat leuk dat jullie zoon mogelijk naar Cuba gaat.
      Jullie ook nog een hele mooie reis!

  9. Bob, iris, levi, noam en boaz says:

    Heel mooi beschreven zo. Mooie geschiedenisles zo voor ons. Wij zijn er ook geweest en hadden hetzelfde beeld. Schitterende foto’s

  10. Esther van de moosdijk says:

    Inderdaad wat een verschillende kanten in 1 land. Het leverde wel weer mooie plaatjes op. En het weerzien met Marloes maakte vast veel goed. Mooi, indrukwekkend ( vooral het eerste gedeelte ) verhaal weer. Dank je wel.
    Liefs Es

  11. Ingrid brouwer says:

    Jammer voor jullie dat Cuba niet het land meer is wat jullie ervan verwacht hadden! Toch hebben jullie veel moois gezien. En genoten van het gezelschap van Ton en Chantel en later de vriendin van Janneke, Marloes. Inderdaad wat Marieke zegt: een land met twee gezichten. Maar ………. jullie hebben weer kleurrijke foto’s gemaakt! En genoten van één glaasje rum, of twee of drie of meer??????!!!! En een grote sigaar erbij! Al met al kon het niet stuk voor jullie. Geniet van jullie verdere reis en groet Pietertje van mij. Kusjes, Ingrid

  12. Tom Tiny says:

    Het is weer een mooi verslag geworden, met hoogte en diepte punten.
    Zo leren wij Cuba ook kennen, een land met vele contrasten.
    Ze hebben wel schitterende auto’s.
    En wij genieten weer van de prachtige foto’s.
    Wel jammer dat je constant afgezet wordt.
    Het is ook wel erg voor de bevolking dat ze toch in armoede moeten leven en er weinig tot geen betere vooruitzichten zijn.
    Al met al dit hadden jullie toch niet willen missen denken wij zo.

  13. Marieke says:

    Tjesus mina, echt een land met twee gezichten zeg! Maar wat zien jullie er goed uit! Al met al niet jullie land, maar toch ook niet willen missen lijkt me. En super dat jullie Marloes hebben gezien! Prachtige foto’s weer en prachtig geschreven. Dikke kus

  14. Ruud Welling says:

    Goed verhaal die de beide kanten van Cuba belicht. 23 dagen te lang of ok.

    • dutchonwheels says:

      Als we alle plaatsen hadden kunnen bezoeken die we op ons lijstje hadden staan, was 23 dagen perfect geweest. Nu was het misschien net iets te lang, maar we waren in goed gezelschap en hadden een week relaxen aan een mooi strand, dus was helemaal prima zo.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *